Wie aan het negentiende-eeuwse Oranjehuis denkt, ziet meestal eerst koning Willem III voor zich. Zijn eerste echtgenote, koningin Sophie (1818-1877), is bij het grote publiek veel minder bekend. Dat is onterecht. Zij behoorde tot de meest ontwikkelde en eigenzinnige vrouwen die ooit op de Nederlandse troon zaten. Op dinsdag 8 december bieden wij in de veiling Exclusive Jewellery & Watches, onderdeel van onze Winterveilingen, twee juwelen aan die direct met haar verbonden zijn. Dat is voor ons een mooie aanleiding om haar verhaal te vertellen.
Sophie werd op 17 juni 1818 in Stuttgart geboren als dochter van koning Wilhelm I van Württemberg en de Russische grootvorstin Catharina Paulowna. Haar moeder overleed zeven maanden na haar geboorte. Haar vader stimuleerde haar om veel te lezen en zichzelf te ontwikkelen. Zij sprak Duits, Frans, Engels en wat Italiaans. Ze las Kant, Hegel, Rousseau en Tacitus en vertaalde voor haar vader zelfs officiële staatsstukken. Dat was voor een prinses in die tijd allesbehalve gebruikelijk.
Op 18 juni 1839 trouwde Sophie met haar neef, de Nederlandse kroonprins Willem. Het was de wens van haar vader, niet de hare. Al snel bleek hoe verschillend de twee waren. Zij was fijngevoelig, belezen en nieuwsgierig. Hij was grillig, opvliegend en had veel affaires. Het verlies van hun zoontje Maurits in 1850 trof Sophie diep. In 1855 volgde een scheiding van tafel en bed. Vanaf dat moment leefde zij grotendeels haar eigen leven, met Huis ten Bosch in Den Haag als haar vaste thuis.
Toch had zij ook bij het publiek een goede naam. Toen zij in 1849 als nieuwe koningin bij de inhuldiging binnenkwam, werd zij toegejuicht. Een oude man kuste de zoom van haar sleepjapon en riep: “O, u bent even mooi als goed!”
Sophie vond haar kracht in kennis, kunst en vriendschap. Zij correspondeerde met de historici Leopold von Ranke en John Lothrop Motley, met archeoloog Heinrich Schliemann, de ontdekker van Troje, en met de Franse staatsman Adolphe Thiers. Franz Liszt was herhaaldelijk te gast. Zij bezocht de ateliers van Johannes Bosboom en Jozef Israëls en kwam regelmatig bij Pulchri Studio in Den Haag. In 1875 publiceerde zij zelfs een uitgebreid historisch artikel over de laatste Stuarts in het gerenommeerde Franse tijdschrift Revue des deux Mondes. In intellectuele kringen werd dat stuk met waardering ontvangen.
Vooral in de laatste jaren van haar leven zette Sophie zich in voor de Nederlandse samenleving. Na haar bezoek en schenking aan het kinderziekenhuis in Rotterdam in 1869 ging dit ziekenhuis vanaf 1870 verder als het Sophia Kinderziekenhuis. Tot op de dag van vandaag draagt het haar naam. Vanaf 1871 was zij beschermvrouwe van Arbeid Adelt, de vereniging die Betsy Perk had opgericht om vrouwen door eigen werk zelfstandiger te maken. Ook was zij beschermvrouwe van de Koningin Sophia-Vereeniging tot Bescherming van Dieren.
Sophie overleed in juni 1877 op Huis ten Bosch, 58 jaar oud. Zij werd opgebaard in een witte japon, met haar bruidssluier over zich heen. Naar verluidt deed zij dat omdat haar leven volgens haar was geëindigd op haar trouwdag. Duizenden mensen kwamen op de been toen zij in Delft werd bijgezet. Haar jongste zoon, prins Alexander, was zo ontroerd dat hij vlak voor de bijzetting naar voren kwam en de kist omarmde.
Juist die prins Alexander verbindt de twee juwelen in onze veiling. Beide werden na de dood van zijn moeder door hem geschonken, als persoonlijke herinnering aan haar.
Lot 2038: een armband die zij zelf droeg
Deze antieke stijve armband van 14-karaats goud heeft een brede band die aan de voorzijde versmalt. Daarop zit een cluster van robijnen en diamanten in oud slijpsel, met in het midden een parel. Aan de achterzijde bevindt zich een fotomedaillon met een portret van koningin Sophie. De binnenzijde van de band is met de hand gegraveerd: “Gedragen door Koningin Sophie der Ned geschonken door Z.K.H. Pr. Alexander der Ned. aan J.F. Fransen van de Putte 1 Januari 1878”. Een half jaar na haar overlijden gaf Alexander deze armband dus weg. Bij de armband hoort een foto van prins Alexander. Hij wordt aangeboden in een passend etui.
Lot 2033: een medaillon ter nagedachtenis
Deze antieke ronde medaillonhanger van 14-karaats goud is versierd met een gekroond dubbel wapen. Op de achterzijde staat een opgelegde letter S tussen gegraveerd bladwerk. Opengeklapt toont het medaillon achter glas een foto van koningin Sophie. Daaromheen staat de tekst “Furchtlos und Treu 1877 Je Maintiendrai 1880”. In de binnenzijde van het deksel is gegraveerd: “ter herinnering aan de Hoofd Commissie tot stichting van een gedenkteeken voor HM Koningin Sophia aangeboden door Alexander Prins der Nederlanden”.
Met deze juwelen komt een stukje geschiedenis onder de hamer van een vrouw die haar eigen weg vond in een leven dat niet voor haar was gekozen. Haar zoon zorgde ervoor dat de herinnering aan haar bleef bestaan.
Wij nodigen u van harte uit om beide juwelen tijdens de kijkdagen in het echt te bekijken.
Veiling: Exclusive Jewellery & Watches (Winterveilingen), dinsdag 8 december om 19.00 uur
Kijkdagen: donderdag 3 tot en met zondag 6 december, van 10.00 tot 17.00 uur
Locatie: Venduehuis Den Haag, Nobelstraat 5, Den Haag
Met dank aan Historiek, het onafhankelijk online geschiedenismagazine. www.historiek.net